1939: Η Μπίλι Χολιντέι κηρύσσει τον πόλεμο στον ρατσισμό

 Λίγο πριν κηρύξει ο Χίτλερ τον πόλεμο σε όλο τον κόσμο, η Μπίλι Χόλιντεϊ κήρυξε τον πόλεμο στον ρατσισμό. Ήταν 20 Απριλίου 1939 και στο Café Society, ένα μικρό μπαρ που έπαιζε τζαζ μουσική, έκλεισε τα μάτια, ένωσε τα χέρια σε στάση προσευχής και ξεκίνησε να λέει τους πρώτους στίχους από ένα τραγούδι που έμελλε να αλλάξει για πάντα τα πράγματα:

«Southern trees bear a strange fruit.

Blood on the leaves and blood at the root.

Black bodies swingin' in the Southern breeze.

Strange fruit hangin' from the poplar trees».

Η ίδια έγραψε στην αυτοβιογραφία της πως «όταν σταμάτησα να τραγουδώ, δεν ακουγόταν τίποτα. Ύστερα κάποιος άρχισε να χειροκροτεί νευρικά μόνος του και μετά ξαφνικά όλοι χειροκροτούσαν». Το Strange fruit έγινε η πρώτη μεγάλη επιτυχία της σπουδαίας ερμηνεύτριας και έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην καριέρα της. Κάθε παράσταση που έκανε, έκλεινε με αυτό το τραγούδι. Τότε ακόμα και οι σερβιτόροι σταματούσαν να κινούνται, τα φώτα χαμήλωναν και μόνο ένας προβολέας φώτιζε την Μπίλι στην σκηνή.

«Pastoral scene of the gallant south

The bulging eyes and the twisted mouth

Scent of magnolias, sweet and fresh

Then the sudden smell of burning flesh...».

Οι στίχοι του τραγουδιού προέρχονται από το ποίημα «Bitter Fruit» του Άμπελ Μέροπολ, ενός εβραίου και κομμουνιστή καθηγητή με το οποίο θέλησε να εκφράσει την φρίκη του όταν είδε σε μια εφημερίδα την φωτογραφία δυο νεαρών μαύρων που κρέμονταν από ένα δέντρο. Οι δύο μαύροι, ο Τομ Σιπ και ο Άμπραμ Σμιθ, είχαν λιντσαριστεί και κατόπιν κρεμαστεί σε δέντρο στο Μάριον της Ιντιάνα. Κυκλοφόρησε τους στίχους το 1936 στο περιοδικό The New York Teacher, και το μελοποίησε μόνος του, αφού κανένας μουσικός δεν ήταν διατεθειμένος να τον βοηθήσει.

«Here is fruit for the crows to pluck

For the rain to gather, for the wind to suck

For the sun to rot, for the trees to drop

Here is a strange and bitter crop».

Το τραγούδι αρχικά σημείωσε μικρή επιτυχία, και ο Μέροπολ μαζί με την γυναίκα του και μια μαύρη τραγουδίστρια, τη Λώρα Ντάνκαν, το ερμήνευσαν στο Madison Square Garden. Χρειάστηκε ωστόσο η φωνή της Χόλιντέι για να περάσει στην ιστορία, καθώς συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο Grammy Hall of Fame το 1978, το περιοδικό Time το επέλεξε ως «τραγούδι του αιώνα» το 1999, ενώ το 2002 η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου το περιέλαβε στις 50 κυριότερες ηχογραφήσεις του καταλόγου National Recording Registry.

Νυν και αεί: Το "Άξιον Εστί" του Γκάτσου και του Ξαρχάκου

 "Πρωτομαγιά, με τον σουγιά, χαράξαν τον φεγγίτη, και μια βραδιά, σαν τα θεριά, σε πήραν απ το σπίτι...".

Εννιά χρόνια πριν ιερουργήσουν στο θρυλικό "Ρεμπέτικο", ο Σταύρος Ξαρχάκος κι ο Νίκος Γκάτσος συναντιούνται σε έναν ακόμα ιστορικό δίσκο της ελληνικής μουσικής. Το Νυν και Αεί, με εξώφυλλο του Γιάννη Μόραλη, κυκλοφόρησε το 1974. Είναι ο πιο σπουδαίος, κατά τη γνώμη μου, δίσκος του Σταύρου Ξαρχάκου και το ομώνυμο τραγούδι, με την δωρική φωνή της Βίκυς Μοσχολιού, το πιο σπουδαίο από τα τραγούδια του. Αλλά πάνω κι από την μουσική του Ξαρχάκου είναι οι στίχοι του Γκάτσου που σε ανταριάζουν, καθώς περιγράφουν τις σκληρές εμπειρίες της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Κι έτσι τραχιά και σκληρή όπως ήταν η μοίρα της Ελλάδας εκείνα τα πρώτα χρόνια, έτσι σκληρές και τραχιές, ωμές, είναι και οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο Γκάτσος: ο σουγιάς, τα θεριά, ο φονιάς, η οχιά, ο χάρος, το βόλι, η μαύρη γη. Ο φόβος των ηττημένων του εμφυλίου για τον μπόγια, τον ληστή και τον φονιά, για τους δοσίλογους, δηλαδή, που περπατούσαν "με τον χάρο στο πλευρό". Αλλά και η ελπίδα τους πως θα έρθει η ώρα που θα πληρώσουν, εκείνη η ώρα που θα του δέσουν στον λαιμό του την τριχιά και θα του πατήσουν το κεφάλι σαν οχιά.

Ό,τι είναι το "Άξιον εστί" για τον Ελύτη είναι το "Νυν και Αεί" για τον Γκάτσο. Το βίντεο είναι από την εκπομπή "Μουσική Βραδιά", του Γιώργου Παπαστεφάνου, το φθινόπωρο του 1976 σε ένα αφιέρωμα για την Βίκυ Μοσχολιού.

FRAGILE: ΚΑΙ ...ΑΣ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΠΟΣΟ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

 Είναι ίσως η σπουδαιότερη -εν ζωή- λευκή τραγουδίστρια της soul. Εδώ και 40 χρόνια εξακολουθεί να μας συνεπαίρνει με τις ερμηνείες της. Μαζί με τον Ντέιβ Στιούαρτ έφτιαξαν τους Eurythmics, με πολλές επιτυχίες τόσο στη Βρετανία όσο και στις ΗΠΑ. Το "Sweet Dreams", το "Love is a stranger" και "Here comes the rain again" άφησαν εποχή στα κλαμπ την δεκαετία του 80 και του 90.

Το 2017, η Άννι Λένοξ απογείωσε το Fragile, το πιο συγκινητικό τραγούδι που έχει γράψει κι ερμηνεύσει o Sting. Το είπε μπροστά στον δημιουργό του θέλοντας να του κάνει έκπληξη κατά την τελετή βράβευσης του με το βραβείο Polar.

Το Fragile αποτελεί φόρο τιμής στον Αμερικάνο πολιτικό μηχανικό Μπεν Λίντερ ο οποίος το 1987 βρήκε φρικτό θάνατο στη Νικαράγουα, ενώ εργαζόταν σε ένα υδροηλεκτρικό έργο. Αιτία του θανάτου του, ήταν μια επίθεση από μια ελεύθερη συνομοσπονδία ανταρτών, που χρηματοδοτούνταν από τις Η.Π.Α., τους Contras. Έχει γίνει η μουσική επένδυση για πολλούς διαφορετικούς σκοπούς για την επαγρύπνηση του κόσμου, με πιο χαρακτηριστική τη χρήση του από τους οικολόγους, για την προστασία τόσο του περιβάλλοντος όσο και του πλανήτη.

(Ας θυμόμαστε όλοι πόσο εύθραυστοι είμαστε...).

Κάντε μια ευχή μήπως σωθούμε

 Οι "Εξόριστοι" είναι ένα από τα πρώτα συγκροτήματα στην ιστορία της rock/heavy metal σκηνής στην Ελλάδα. Δημιουργήθηκαν το καλοκαίρι του 1989 από τον συνθέτη και κιθαρίστα Δημήτρη Κατή, ο οποίος ξεκίνησε να ασχολείται με αυτού του είδους τη μουσική το 1984. Τρία χρόνια αργότερα βγάζει το δικό του δίσκο, με τίτλο "Δωριείς – Επιστροφή στη Γη". Ήταν ένας ορχηστρικός δίσκος, με συμφωνικό ροκ ύφος.

Ύστερα από λίγους μήνες, ο Κατής διαμορφώνει τους Εξόριστους και το 1989 η μπάντα κυκλοφορεί το ομότιτλο ("Δωριείς – Επιστροφή στη Γη") ντεμπούτο της, έναν rock/heavy metal δίσκο σε στίχους της Τζένης Στράλλα και με τον Χρήστο Αβράμη στα φωνητικά.

Κομμάτια του δίσκου όπως "Δόξα και τιμή", "Κάνω μια ευχή" και "Σύνορα παντού" θεωρούνται κλασσικές επιτυχίες του συγκροτήματος. Ο δίσκος έγινε πλατινένιος σε μια εποχή, που η πλατίνα ήταν στους 70.000 δίσκους. Πολλά από τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύτηκαν από μεγάλες ορχήστρες, όπως εκείνη της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Κιέβου στην Ουκρανία.

Οι "Εξόριστοι" είναι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν ελληνικό στίχο στη heavy metal μουσική. Καθιερώθηκαν για τις καινοτομίες τους και συμπεριλήφθηκαν στη γερμανική διεθνή εγκυκλοπαίδεια της heavy metal μουσικής.

To 1994, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τη Βοσνία, το συγκρότημα πήρε μέρος στο μεγαλύτερο ροκ φεστιβάλ των Βαλκανίων στο Βελιγράδι, όπου κλήθηκαν ως αντιπρόσωποι της ελληνικής heavy metal σκηνής. Τους αποθέωσαν 40.000 άνθρωποι, σε μια συναυλία που μεταδόθηκε τηλεοπτικά από τη σερβική τηλεόραση, σε όλες τις χώρες που έστειλαν αντιπροσώπους.

L-O-V-E: Η Joan Baez "δένει" με 4 γράμματα τον Bob Dylan

 «Η φωνή της ήταν σαν των μυθικών Σειρήνων. Και μόνο το άκουσμά της σε έδενε με ξόρκι». Αυτό είχε πει ο Μπομπ Ντίλαν για την Τζόαν Μπαέζ, την τραγουδοποιό της οποίας το καλλιτεχνικό μονοπάτι διασταυρώθηκε με τα ρεύματα κατά του πολέμου και υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Οι δυο τους ήταν ζευγάρι μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του εξήντα. Μετά το χωρισμό τους συνεργάστηκαν ξανά στο Rolling Thunder Revue που διοργάνωσε ο Ντίλαν στα τέλη του 1975-αρχές του 1976 καθώς και αργότερα, το 1984. Το 1968 η Joan Baez έκανε έναν δίσκο με τον Bob Dylan. Ήταν ο δίσκος "Any Day Now" και το συγκεκριμένο τραγούδι η Baez το είχε "αρπάξει" και το δοκίμαζε πριν ακόμα ο Dylan το τελειώσει.

Τα τελευταία χρόνια, όποτε αναρωτιόταν αν ήρθε η στιγμή να σταματήσει να τραγουδάει, θυμόταν τη συμβουλή του πρώτου της δασκάλου φωνητικής: «Θα σου το πει η φωνή σου».

Το μήνυμα από την φωνή της η Τζόαν Μπαέζ το πήρε το 2018. Κι έτσι ξεκίνησε έναν κύκλο συναυλιών σε όλο τον κόσμο, τελευταίος σταθμός της οποίας ήταν η Μαδρίτη, στις 28 Ιουλίου 2019.

Γιατί, για να ακολουθήσουμε τα λόγια της ίδιας της Μπάεζ, όσο κι αν το καθυστερούμε για να βγάζουμε από το μυαλό μας το αναπόφευκτο της φθοράς, «δε μπορούμε να τραγουδάμε ως το θάνατο».

1963: Ο Πουλόπουλος στρώνει το στρώμα του για δυο

 Το 1963 ανέβηκε στο θέατρο «Κοτοπούλη-Rex» η θεατρική παράσταση «Η γειτονιά των αγγέλων» σε σενάριο και σκηνοθεσία του Ιάκωβου Καμπανέλλη* και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Ο Νίκος Κούρκουλος και η Τζένη Καρέζη μαζί με μία πλειάδα σπουδαίων ηθοποιών ήταν στους βασικούς ρόλους. Η παράσταση έκανε μεγάλη επιτυχία, αλλά ακόμα μεγαλύτερη έκανε ο δίσκος που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά.

Τα τραγούδια της παράστασης (και φυσικά του δίσκου), όλα σε στίχους του Καμπανέλη ήταν ένα κι ένα: «και δόξα τω θεώ», «από το παράθυρό σου», «το ψωμί είναι στο τραπέζι», «στρώσε το στρώμα σου για δυο». Στον δίσκο, αυτά τα τραγούδια τα ερμήνευσε ο Γιάννης Πουλόπουλος στην πρώτη δισκογραφική του δουλειά, ενώ στην παράσταση τα ερμήνευαν ο Κούρκουλος και ο Βαγγέλης Σειληνός (που έκανε την χορογραφία στην παράσταση). Η μεγάλη επιτυχία των τραγουδιών αυτών, πάντως έγινε όταν το 1974 τα περιέλαβε σε έναν δικό του δίσκο ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Μπουζούκι έπαιζε ο Γιώργος Ζαμπέτας κι εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Καταρχήν πως τα ορχηστρικά θέματα του δίσκου έχουν γνωρίσει άπειρες εκτελέσεις. Ένα από αυτά είναι το καταπληκτικό «Χαρταετοί», όπου ο Ζαμπέτας πραγματικά «κεντάει». Κατά δεύτερον πως η είσοδος στο τραγούδι «στρώσε το στρώμα σου» είχε μέσα του το θέμα που έφερε τον Ζορμπά. Όποιος το φέρει στο μυαλό του, το καταλαβαίνει.
Στην πραγματικότητα, ο «Χορός του Ζορμπά» γεννήθηκε από την συνένωση της εισαγωγής του «Στρώσε το στρώμα σου» με τον «Κρητικό χορό». O δίσκος, πάντως, κυκλοφόρησε χωρίς το όνομα του Ζαμπέτα στο εξώφυλλο, κάτι που στεναχώρησε ιδιαίτερα το λαϊκό συνθέτη.

*Ο Καμπανέλλης (που γεννήθηκε σαν σήμερα το 1922) είναι μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του μεταπολεμικού θεάτρου –για πολλούς είναι ο γεννήτοράς του. Και μόνο για το «Μεγάλο μας Τσίρκο» θα ήταν αρκετό να περάσει στην αθανασία, ωστόσο για τους ανθρώπους της τέχνης το έργο σταθμός θεωρείται «Η αυλή των θαυμάτων», όπου περιγράφει τα κοινωνικά δρώμενα στην μεταπολεμική Ελλάδα και το πώς επηρέασαν τη ζωή των ανθρώπων.
Πολύ σημαντική είναι επίσης η δουλειά του ως σεναριογράφου, η οποία άσκησε τεράστια επίδραση στους σύγχρονους και τους μεταγενέστερούς του. Έγραψε τα σενάρια σε πολλές ταινίες σταθμούς του ελληνικού κινηματογράφου («Στέλλα» του Μ. Κακογιάννη, «Δράκος» του Ν. Κούνδουρου, «Η Αρπαγή της Περσεφόνης» του Γ. Γρηγορίου).

Mega-δισκος, ο μεγαλύτερος του Νταλάρα

 

Η «Πρώτη Δεκέμβρη» είναι ένα από τα λιγότερο γνωστά τραγούδια του Μάνου Ελευθερίου και του Γιάννη Σπανού. Είναι ένα σκληρό τραγούδι, σκληρών εποχών γι αυτό και ήταν ένα τραγούδι «ορφανό» -υπό την έννοια πως δεν μπήκε σε έναν συγκεκριμένο δίσκο (συνθέτης-στιχουργός), αλλά «ομογενοποιήθηκε» με τραγούδια άλλων συνθετών και άλλων στιχουργών, σε έναν πολυσυλλεκτικό δίσκο μαμούθ: «οι Μάηδες οι ήλιοι μου», έναν δίσκο που έκανε ο Γιώργος Νταλάρας το 1978.

Ήταν ένα εκπληκτικός –διπλός- δίσκος μαμούθ, με 26 (!) σπουδαία τραγούδια σε στίχους: του Λευτέρη Παπαδόπουλου («Στην Ανατολή στην Δύση», «Τα βυζαντινά σου μάτια», «Χελιδονάκι»), της Σώτιας Τσώτου («Αθήνα»), της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου (το ομότιτλο Οι Μάηδες οι ήλιοι μου), του Μίκη Θεοδωράκη («Κόκκινο τριαντάφυλλο»). Και σε μουσικές του Βαμβακάρη («Τα μαλλάκια σου κυρά μου»), του Βαρδή «Χελιδονάκι», του Σπανού («Πρώτη Δεκέμβρη»), του Γκάρτζου («Μόνο η αγάπη μένει»).

Νομίζω πως είναι ένας δίσκος που αναδεικνύει την «Νταλάρειο» (sic) ευφυΐα τόσο στην επιλογή τραγουδιών, όσο –κυρίως- στην ενορχήστρωση και στην παραγωγή. Και αναδεικνύει πόσο δύσκολο πράγμα είναι να γίνουν σήμερα τέτοιοι δίσκοι. Σήμερα που λείπουν όχι τα μεγέθη των συντελεστών που προανέφερα, αλλά το μεράκι και η διάθεση να ψάξεις και να βρεις κάτι που θα μείνει στην ιστορία. Είναι αναμφίβολα ένας από τους καλύτερους δίσκους του Νταλάρα